Elke dag een beetje afscheid

Er bestaat een soort afscheid waar bijna niemand je voor waarschuwt. Niet het afscheid bij een graf of in een aula, maar het afscheid dat begint terwijl iemand nog gewoon naast je zit. Bij mijn vader begon dat lang voordat hij overleed.

Mijn vader had dementie, alzheimer. Stukje bij beetje verdween de man die ik kende. Niet in één keer, maar in duizend kleine momenten. Een naam die niet meer kwam. Een blik die langer bleef hangen voordat hij me herkende. En op een dag het besef dat ik al een hele tijd bezig was afscheid te nemen, zonder dat ik het ooit zo had genoemd.

Zo was het niet altijd. Vroeger gingen we met z'n vijven bijna elk weekend naar de camping in Ermelo. Mijn broer, mijn zus en ik op de achterbank, de hond meestal helemaal achterin boven op de koffers en tassen, mijn ouders voorin. Niet iedereen van die achterbank loopt vandaag nog met elkaar mee, het leven heeft zijn eigen wegen genomen. Maar op die momenten waren we gewoon een gezin, en dat blijft van ons.

Wat de ziekte doet

Deze ziekte sloopt niet alleen de persoon om wie het gaat. Ze is ook loodzwaar voor de mensen die nog kunnen en moeten zorgen. Mijn vader sliep op het laatst niet meer normaal, hooguit zittend in een stoel. Liggen wilde hij niet meer, zelfs niet met medicatie om hem rustiger te maken. Hij was constant op zoek naar de uitgang, en constant op zoek naar eten.

Niet omdat hij niets kreeg. Er werd juist heel goed voor hem gezorgd, eerst thuis en later in het verpleeghuis. Dat zoeken naar eten kwam, denken we, ergens heel ver vandaan. Hij groeide op in de oorlog. Als er toen wat te eten was, dan moest je snel zijn, anders was het op voordat je thuis was. De ziekte had bijna alles weggehaald, behalve dat: de drang om te zorgen dat je niet te laat bent.

Eén keer pakte hij met zijn blote hand een aardappel uit een pan met kokend water. Je zou zeggen dat zoiets pijn doet, dat je je hand terugtrekt. Hij stopte de aardappel in één keer in zijn mond, nog voordat iemand kon ingrijpen. Op zulke momenten zie je hoe ver een mens van zichzelf af kan komen te staan, en hoe machteloos je ernaast staat.

De zwaarste keuze

Uiteindelijk viel hij en brak hij zijn heup. Toen kwam de vraag die ik niemand toewens: wel of niet opereren.

We hebben besloten om niet te opereren. Op advies van verschillende artsen en specialisten, en omdat de realiteit was dat mijn vader veel te onrustig was om stil te blijven zitten of liggen. Een operatie en het herstel daarna vragen precies dat, en dat kon hij niet meer. We hebben geaccepteerd dat hij hierdoor zou komen te overlijden. Een paar dagen later was hij er niet meer.

Het was een van de moeilijkste dingen in ons leven. Bij de gedachte alleen al staan mijn haren overeind en lopen de rillingen over mijn lijf. Wat als? Die twee woorden blijven hangen, ook al weet ik dat we de keuze hebben gemaakt met alle liefde en alle informatie die er was. Misschien hoort dat erbij. Misschien is "wat als" gewoon de prijs van zorgen om iemand.

Mijn moeder

Ik woonde twee uur rijden bij mijn ouders vandaan, dus ik zag mijn vader lang niet zo vaak als mijn moeder. Man, man, man, wat moet dat zwaar voor haar zijn geweest. Zij droeg het, dag in dag uit.

Ik was er ook niet alleen in. Mijn broer is er voor mijn vader geweest, en is er af en toe nog voor mijn moeder. Daar ben ik hem dankbaar voor.

En toen hij eenmaal in het verpleeghuis zat, was zij van de ene op de andere dag alleen. Niemand meer om voor te zorgen, want die zorg werd overgenomen. Ze ging meerdere keren per week langs, voor de was, tot ook dat haar te zwaar werd. Zijn haar knippen, dat bleef ze doen. Maar de stilte in huis werd nergens meer mee opgevuld.

Mijn vader is nu al jaren geleden overleden. Mijn moeder leeft nog. Soms haal ik haar op en is ze een weekend bij ons. De drukte van een gezin is voor langere tijd net even te veel, maar een weekend is, zoals ze zelf zegt, heerlijk en vermoeiend. Vermoeiend in de goede zin.

En ikzelf

De angst dat mij ooit hetzelfde overkomt, is best aanwezig. Tegenhouden kan ik het niet. We kunnen zo veel in de wereld van de medische wetenschap, maar dit voorkomen of genezen kunnen we nog niet.

Mijn vader is in elk geval weer bij zijn zus. Ook zij leed aan alzheimer, en kreeg daar nog een andere ziekte overheen die haar leven heeft beëindigd. Ik geloof niet in een god. Maar als er tóch zoiets is als een geestenwereld, of een leven na de dood, dan hoop ik dat hij tevreden is met de keuzes die we hebben gemaakt.

Waarom ik dit deel

Ik schrijf dit voor iedereen die hetzelfde meemaakt of heeft meegemaakt. Om je te laten weten dat afscheid nemen van iemand van wie je houdt soms een proces is dat al tijdens het leven begint. Dat je elke dag een beetje meer afscheid neemt van de persoon die je, in mijn geval, mede heeft grootgebracht.

Dat langzame afscheid maakt het uiteindelijke verlies niet kleiner. Maar het betekent ook dat je al die tijd blijft liefhebben, blijft komen, blijft zorgen, blijft kijken. Dat telt. En als de stilte er eenmaal is, blijft wat jullie samen waren. De herinnering aan wie hij echt was, voordat de ziekte hem overnam, mag een plek houden. Die houd ik vast. Voor mijn vader, en voor mijn moeder.

Johan
TributeMap